Süleymaniye Vakfı Meali
NECM
[*] "Rahmân” ve “Rahîm" kelimeleri, rahmet (رحمة) kökündendir. Rahmet, iyilik ve ikramı gerektiren incelik anlamındadır. Allah’ın özelliği olarak kullanılınca sadece iyilik ve ikram anlaşılır (Müfredât). Rahmân “rahmeti her şeyi kuşatan” demektir. Bu özellik Allah’tan başkasında olmayacağı için bu kelimeyi “iyiliği sonsuz” diye çevirdik. Rahîm “çok merhametli” demektir. Bu özellik Allah’ın dışındaki varlıklarda da olabileceği için ona "ikramı bol" anlamını verdik. Nitekim ‘rahîm’ kelimesi, Tevbe 9/128. ayette Resulullah için; Fetih 48/29. ayette ise müminler için kullanılmıştır.
[1*] Hevâ (هَوَى) kelimesinin kök anlamı, gök ile yer arasındaki boşluktur (Lisan’ul-arab). Sürekli bu boşlukta olan Kutup yıldızı, akşamleyin güneş ışınları azalmaya başladığında görünür, ışınlar sabahleyin ortaya çıkınca da görünmez hale gelir.
[2*] Allah, birçok surede olduğu gibi bu surede de değer verdiği bir şeye yemin ederek bir başka şeyin önemine vurgu yapmaktadır. Burada değer verdiği şey, elif-lam takısı ile belirlilik kazanan "en-necm (النَّجْمِ) dir. "O yıldız" anlamındaki bu kelime, üç ayette daha geçer. (Nahl 16/16, Rahman 55/6, Tarık 86/3). Kuzey Yarım Küre’de, konum ve yön belirlemede en önemli yıldız, her gece aynı noktada görülen Kutup Yıldızıdır. Ekvatora sıfır, kutup noktasına 90 derecelik açı yapar. Bu ikisi arasındaki her yere yaptığı açı, oranın enlemi kadardır. Güney Kutbunda Sigma Octantis adı verilen yıldızın da benzer özellikleri vardır. Kutup yıldızı, en parlak yıldızdır. Bu nedenle en son gözden kaybolur. Onun kayboluşu, gecenin bitmekte, gündüzün başlamakta olduğunu gösterir. Muhammed aleyhisselam da insanları Kur’an’la karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için gönderildiğinden (İbrahim 14/1), bu ayette, Kur’an’ın sebep olacağı aydınlanma vaktinin geldiğine vurgu yapılmaktadır.
[1*] Sebe 34/50.
[2*] Tekvir 81/22.
[*] Rahman 55/2. âyette bu öğretme işi direkt Allah’a nispet edilmektedir. Allah’ın, insanlardan seçtiği elçilerine bir şey öğretmesi ancak onlara gönderdiği melek aracılığı ile olur (Şûrâ 42/51). Bunun nasıl olduğu da Cin 72/26-28. ayetlerde açıklanmıştır.
[1*] Tekvir 81/23.
[2*] Mekke’nin çevresindeki en yüksek dağ Hira mağarasının bulunduğu Nur dağıdır (Hira, DİA). Kabe’den bakıldığında en yüksek ufuk, o dağın tepesidir. Bu âyetler, Muhammed aleyhisselam, dağın tepesinin biraz aşağısındaki Hira Mağarasında iken en tepeden inen Cebrail’i gördüğünü, daha sonra Cebrail’in ona iyice yaklaşıp ilk vahyi getirdiğini bildirmektedir. Kur’an’ın inişi, Ramazan ayında (Bakara 2/185), kadir gecesinde başlamıştır (Kadir 97/1-5, Tekvîr 81/19-29).
[*] Bu ayette geçen kavs (قوس) kelimesi, “yay” anlamına geldiği gibi ölçü birimi olan “zira'” yani dirsekten orta parmak ucuna kadar olan uzaklık anlamına da gelir (Lisan’ul-arab). Burada Cebrail aleyhisselam ile Nebimiz arasındaki mesafe ifade edildiği için uygun olan zira' anlamıdır.
[1*] Bakara 2/185. âyette, Kur’an’ın Ramazan ayında, Duhân 44/3. âyette mübarek bir gecede, Kadr 97/1. ayette de Kadir gecesinde indirildiği bildirilmektedir. O gece indirilen, Kur’an’ın tamamı değil, Alak suresinin ilk beş âyetidir (Alak 96/1-5). Kur'ân, toplama ve birleştirme anlamına gelen kar’ (القَرْء) kökünden türetilmiştir. Mastar olarak kullanıldığı gibi bütünlük ve küme anlamında isim olarak da kullanılır. Allah’ın kitabına Kur’an denmesi, bütün sureleri toplayıp bir araya getirmesi sebebiyledir (Lisanu’l-Arab). İlk inen ayetlere Kur’an denmesi. onların bir küme olduğunu gösterir.
[2*] Cebrail, diğer nebiler gibi Allah’ın Muhammed aleyhisselama da gönderdiği elçidir. Elçinin sözü, onu gönderenin sözü olduğu için Kur’an, Cebrail’in sözü değil, onu, elçi olarak gönderen Allah’ın sözüdür (Bakara 2/97, Nahl 16/102, Şuara 26/192-195, Şûrâ 42/51, Hakka 69/40-47, Tekvir 81/19-21).
[*] Melekler, insan şekline de girebilmektedirler (Hud 11/77, Meryem 19/17, Zariyat 51/24-30).
[*] “Sidret'ul-muntehâ”, en son noktada bulunan sidre ağacıdır. Türkçede arap kirazı denen bu ağaç cennette de olacaktır (Vakıa 56/28). Allah Teâlâ yeri küre şeklinde ve yedi kat göğün benzeri olarak yarattığı için (Talak 65/12), yerin yedi kat, göklerin de küre şeklinde olduğu anlaşılmaktadır. Yedinci kat gök ise yeryüzü gibi sularla, bitkilerle ve hayvanlarla donanmıştır. Her şeyin hazinesinin göklerde olması (Hicr 15/21) ve en’âmın yani koyun, keçi, sığır ve devenin oradan indirilmiş bulunması (Zümer 39/6) bunun delillerindendir. Bu sebeple Sidret'ul-muntehâ yedinci kat göğün en üst noktasında olur. Mekke’nin Ümmü’l-kurâ yani dünyadaki yerleşim yerlerinin merkezi olması da Sidret'ul-muntehâ’nın bulunduğu yerin, Mekke’nin dik üstünde olmasını gerektirir.
[*] Cennet’ül-Me’vâ, müminlere vaad edilen cennettir (Secde 32/19, Naziat 79/40-41). Orası, şu anda göklerdedir (Zariyat 51/22). Genişliği, gökler ve yer kadardır (Âl-i İmran 3/133, Hadîd 57/21).
[*] Sidre’yi kaplayan şey, Tur Suresi’nde Allah’ın Beyt-i ma’mûr’dan sonra üzerine yemin ettiği “yükseltilmiş tavan”dır. Çünkü Allah, bir yerde bir şeyi kısaca anlatır sonra bir başka yerde açıklar (Hud 11/1-2). Allah Teâlâ dünyayı, yedi kat göğün benzeri olarak yarattığı (Talak 65/12) ve gökler de yeryüzü gibi küre şeklinde olduğu için “yükseltilmiş tavan” ifadesi göklerin en uç noktasından sonrasını ifade eder. Orası, gökler ve yer kadar bir genişliğe sahip olan cennettir (Âl-i İmran 3/133, Hadîd 57/21). Bu da Muhammed aleyhisselamın Miraç’ta Cenneti alt tarafından gördüğünün ama içine girmediğinin delili olur. Zaten o oraya, cenneti görmesi için değil, el-Mescid’ul-Aksâ’nın çevresindeki ayetlerden bazılarını görmesi için götürülmüştü (İsra 17/1). Ahirette gökler dürülünce dünya ile cennet arasındaki engel kalkacak ve cennet yaklaştırılacaktır (Zümer 39/67, Tekvir 81/13).
[*] Bütün bu ayetler, İsra ve Mirac yolculuğunda gidilen el-Mescid’ul-Aksâ’nın yedinci kat semadaki mescid yani el-Beyt’ül-Ma’mûr (Tûr 52/4) olduğunu net olarak anlatır (İsra 17/1, 60).
[*] Mekkeliler, kız çocuklarına değer vermez, doğan çocuklarının kız olduğunu öğrenince büyük acı çekerlerdi. Hatta bazıları onları diri diri toprağa gömerdi (Nahl 16/59, Zuhruf 43/17, Tekvîr 81/8-9). Bu ayet ve Necm 53/22, kendileri kız çocuk istemedikleri halde meleklerin kız olduğunu iddia edip onları da Allah’a nispet etmeleri sebebiyle Mekkelileri kınamaktadır (Nahl 16/57, İsra 17/40, Saffat 37/149-150, Zuhruf 43/16, Tur 52/39).
[1*] Arapçada isim, bir şeyi tanımlayan, neye yaradığını gösteren ve akılda tutmaya yarayan sözdür (Müfredat). Burada sözü edilen Mekkeli müşrikler kendileri için bir takım tanrılar tanımlamış, özelliklerini kendileri uydurmuşlardır. Hud Aleyhisselam’ın kavmi olan Âd (A’raf 7/71) ve Yusuf Aleyhisselamın içinde yaşadığı Mısır toplumu da benzer tanrılar oluşturmuş (Yusuf 12/40) ve onlara tapmışlardır.
[*] İnsan kendi arzularına uyarak değil, Allah’ın istediği şekilde yaşayarak doğru yolda olabilir. İyi niyet, yapılan yanlışları meşru kılmaz (Yunus 10/18, Sebe 34/37, Zümer 39/3).
[1*] “Onların” anlamı verilen “hum (هم)” zamiri, Arap dilinde yalnızca erkekleri gösterdiği gibi erkek ve dişilerden oluşan topluluğu da gösterir. Bu ifade, melek topluluğunun erkek ve dişilerden oluştuğunun delillerindendir. Zaten Allah, her şeyi, iki eş olacak şekilde çift yaratmıştır (Zariyat 51/49).
[*] Necm 53/23.
[1*] Zikir, bağlantılarıyla birlikte düşünülüp öğrenilen doğru bilgi, o bilgiyi kullanıma hazır tutmak, akla veya dile getirmektir (Müfredât). Doğru bilginin kaynağı Allah’ın ayetleridir. Bunlar, yaratılan âyetler ve indirilen âyetler olmak üzere iki türlüdür. Her birinden elde edilen doğru bilgi zikirdir (Enbiya 21/24,En’âm 6/80). İnsanı, sadece bu bilgi tatmin eder (Ra’d 13/28). Allah’ı zikretmek; onu, kitabını ve yarattığı ayetleri dikkate almak, akıldan çıkarmamak ve onların üzerine düşünmektir. İnsan bunlardan bildiği kadarıyla sorumludur (Bakara 2/286).
[1*] Âl-i İmran 3/109, 129, Nisa 4/126, 131-132.
[2*] En’am 6/ 73,160, Yunus 10/26-27, Hud 11/7, İbrahim 14/19, Hicr 15/85, Nahl 16/96-97, Nur 24/38, Ankebut 29/7, 44, Rum 30/8, Zümer 39/5,33-35, Duhan 44/39, Ahkaf 46/3,16, Teğâbun 64/3.
[1*] Büyük günahlarla ilgili bilgi için bkz: Nisa 4/31 dipnotu (Şûrâ 42/37).
[2*] Fuhuş çeşitleri diye meal verdiğimiz “fevahiş (فَوَاحِشَ)” kelimesi çoğuldur. Arapçada çoğul en az üçü gösterir. Bunlardan zina (İsra 17/32) ile erkek erkeğe ilişki (A’raf 7/80, Ankebut 29/28) Kur’an’da açıkça belirtilmiştir. Üçüncüsü de kadın kadına ilişki olur.
[3*] Zümer 39/53.
[4*] Döllenmiş yumurta haline getirdiğinde (Âl-i İmran 3/6, Nahl 16/78, Müminûn 23/12-14, İnsan 76/1-2, Zümer 39/6).
[5*] Nisa 4/49, Nur 24/21.
[*] İbrahim ve Musa aleyhisselama indirilen kitaplar için bkz. Bakara 2/136, Âl-i İmran 3/84, A’lâ 87/18-19.
[*] En’am 6/164, İsra 17/15, Fatır 35/18, Zümer 39/7. Bu hüküm, farklı kelimelerle Tevrat /Yasa’nın Tekrarı 24:16 pasajında da ifade edilmektedir.
[*] Allah’ın onayı ve yaratması olmadan hiçbir eylem gerçekleşmez (İnsan 76/30, Tekvir 81/29).
[*] “Tümnâ (تُمْنَى ) tümnâ” kelimesi, bir şeyin ölçüsünü koyma ve o ölçüyü geçerli kılma anlamına gelen “(مني ) menâ” kökünden olup [Mekâyîs’ul-luğa] “ölçüsü belirlenen” anlamındadır. Âyete göre insanın ölçüleri döllenme sırasında konur (Nahl 16/4, Hac 22/5, Fatır 35/11, Yasin 36/77, Mü’min 40/67, Kıyamet 75/37, İnsan 76/2, Abese 80/17-20).
[*] Ayetin bağlamında yer alan güldürme - ağlatma, can alma - hayat verme, erkeği ve dişiyi yaratma ifadelerindeki zıtlık, “servet biriktirme” anlamındaki “kanâ (قني)” fiilini if’âl babına çeviren hemzenin (أ), fiile izâle yani giderme anlamı kazandırdığını göstermektedir. “Fakir düşüren” anlamı bu sebeple verilmiştir (Bakara 2/245, Ankebut 29/62).
[*] Bu ayette geçen Şi’râ (الشِّعْرَى) kelimesinin bir yıldız veya gezegen adı olduğu konusunda ittifak vardır. Necm 53/38. ayetten itibaren anlatılan ve Şi’ra yıldızını da kapsayan bilgiler, İbrahim ve Musa aleyhisselamın sayfalarında /kitaplarında da yer aldığı için bu, gökyüzünün eskiden beri bilinen önemli bir gezegeni veya yıldızı olmalıdır. Nitekim Kur’an, denizde ve karada yol ve yön bulma konusunda yıldızların önemini vurgular (En’am 6/97, Nahl 16/6). Tevrat'ta bahsi geçen (Yaratılış 32:24, Mezmurlar 139:9) gökyüzü olaylarından biri, "seherin doğması"dır. Seherin doğduğu; seher yıldızı, Çoban yıldızı ya da Venüs olarak bilinen gök cisminin gözden kaybolmasıyla belli olur. Aslında bir gezegen olan Venüs, bilinen en parlak yıldız olan Sirius’tan da daha parlaktır. Geçtiği pasajlarda seher kelimesine karşılık gelen ve İbranice okunuşu “şahar” olan sözcük bulunmaktadır. Seher vakti, Kur’an’da ibadet açısından önem verilen (Âl-i İmran 3/17, Zariyat 51/18) bir başka önemli kavramdır. Bu nedenle, Şi’ra’nın Venüs olduğu düşünülebilir.
[*] Âd Kavmi ile ilgili ayetler için bkz: A’raf 7/65-72, Hud 11/51-60, Şuara 26/123-140, Ahkaf 46/21-25, Kamer 54/18-21, Zariyat 51/41-42, Hakka 69/6-8, Fecr 89/6-8.
[*] Semûd Kavmi ile ilgili ayetler için bkz. A’raf 7/73-79, Hud 11/61-68, Hicr 15/80-84, Şuara 26/142-159, Neml 27/45-53, Zariyat 51/43-45, Kamer 54/23-31, Hakka 69/4-5, Fecr 89/9, Şems 91/11-15.
[*] Nuh (a.s.) kıssası hakkında ayrıntılı bilgi için bkz: A’raf 7/59-64, Yunus 10/71-73, Hud 11/25-48, Mu’minun 23/23-30, Furkan 25/37, Şuara 26/105-122, Saffat 37/75-82, Zariyat 51/46, Kamer 54/9-16, Nuh 71/1-28.
[*] Lut (a.s.) kıssası hakkında ayrıntılı bilgi için bkz: A’raf 7/80-84, Hicr 15/61-77, Enbiya 21/74-75, Şuara 26/160-174, Neml 27/54-58, Ankebut 29/28-35, Saffat 37/133-138, Zariyat 51/31-37, Kamer 54/33-40.
[1*] Hud 11/82.
[2*] Necm 53/36-37, A'lâ 87/19.
[*] Bu surenin 33. âyetinde sözü edilen kişi.
[*] Benzer bir ifade münafıklar için de söylenmiştir (Tevbe 9/82).
[1*] Secdenin kök anlamı eğilmedir (Müfredat). Bu sebeple Güneş, Ay, gezegenler, Dünya ve yıldızlar arasında oluşan eğimler /deklinasyon ve ona bağlı olarak gölgenin uzayıp kısalması, “secde” kelimesiyle ifade edilmiştir (Nahl 16/48, Ra’d 13/15). Bazı ayetlerde sadece itaat anlamında (Hac 22/18, İnşikak 84/21), bazılarında da itaat ile birlikte fiziki eğilme anlamında kullanılır (Bakara 2/34, 58, Nisa 4/154, A’raf 7/161, Yusuf 12/4 ve 100). Nitekim namazda, vücudumuz ayaklar, eller ve dizler üzerinde yere paralelken alnı yere koymak da Allah’a itaat ederek eğilme anlamındaki secdedir (Nisa 4/102-103).
